Wody Polskie przeznaczają ponad 152 mln zł na renaturyzację rzek. W planach 14 zadań
Wody Polskie realizują i przygotowują inwestycje renaturyzacyjne o łącznej wartości ponad 152 mln zł, finansowane z budżetu państwa w 2026 roku. Program obejmuje 14 zadań, których celem jest przywracanie ciągłości ekologicznej rzek, likwidacja barier migracyjnych dla ryb oraz odbudowa naturalnych funkcji ekosystemów wodnych. Pierwsze przedsięwzięcie zakończono już na rzece Bukowej, gdzie udrożniono ponad 100 km rzeki i jej dopływów.
Foto - źródło: PGW Wody Polskie
Ponad 152 mln zł na odbudowę ekosystemów wodnych
Renaturyzacja rzek staje się jednym z istotnych kierunków działań Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie. W ramach Programu Planowanych Inwestycji (PPI) na 2026 rok finansowanych jest 14 przedsięwzięć renaturyzacyjnych o łącznej wartości przekraczającej 152 mln zł.
Jedno z zadań zostało już zrealizowane, natomiast pozostałych 13 znajduje się na etapie przygotowywania dokumentacji projektowej, w tym rozwiązań technicznych i środowiskowych.
Planowane inwestycje mają odpowiadać na problemy związane z przekształceniami koryt rzecznych, obecnością barier hydrotechnicznych, ograniczoną migracją organizmów wodnych oraz utratą naturalnych połączeń rzek z terenami zalewowymi.
Bukowa przykładem skutecznej renaturyzacji
Jednym z pierwszych efektów programu jest zakończona renaturyzacja rzeki Bukowej, przeprowadzona przez Wody Polskie we współpracy z Fundacją Wolne Rzeki.
Prace rozpoczęły się w lipcu 2026 roku i objęły przebudowę czterech ramp kamiennych, które stanowiły przeszkodę dla migracji ryb. Nachylenie niektórych konstrukcji dochodziło wcześniej do 15%, co utrudniało organizmom wodnym pokonywanie tych odcinków.
W ramach inwestycji zmniejszono nachylenie ramp do około 5%, wykorzystując drobniejszy materiał kamienny i żwir. Dzięki temu poprawiono warunki przepływu wody oraz umożliwiono rybom swobodniejsze przemieszczanie się.
Według Wód Polskich przeprowadzone prace pozwoliły przywrócić ciągłość ekologiczną na ponad 100 km Bukowej i jej dopływów. Co istotne, przebudowa nie wymagała zmiany dotychczasowego poziomu wody.
Przykład ten pokazuje, że poprawa stanu ekologicznego cieków nie zawsze musi wiązać się z realizacją kosztownych i skomplikowanych inwestycji hydrotechnicznych. W niektórych przypadkach wystarczające okazuje się odpowiednie dostosowanie istniejących budowli.
Przepławki, bystrotoki i przebudowa jazów
Znaczną część planowanych przedsięwzięć stanowią działania związane z przywracaniem drożności rzek i usuwaniem przeszkód utrudniających migrację ryb.
Prace przygotowywane są m.in. na Białce Lelowskiej w zlewni Pilicy, Baryczy w rejonie Stawów Milickich oraz na Olszówce, Cisku i Bierawce w regionie wodnym Górnej Odry.
Na ujściowym odcinku Śliny do Narwi przewidziano zastąpienie dwóch betonowych stopni kamiennymi bystrotokami o łagodniejszym nachyleniu.
Z kolei na Stobnicy, będącej dopływem Wisłoka, planowana jest przebudowa budowli piętrzącej. Inwestycja ma umożliwić przywrócenie ciągłości ekologicznej na odcinku przekraczającym 45 km.
Kolejne przedsięwzięcia obejmują modernizację jazu na Białym Dunajcu, której celem jest poprawa warunków migracji pstrąga potokowego, oraz przebudowę stopnia wodnego na Sękówce w Gorlicach. W tym ostatnim przypadku inwestycja ma łączyć funkcje środowiskowe, przeciwpowodziowe i rekreacyjne.
Dobór rozwiązań technicznych będzie uzależniony od lokalnych warunków hydrologicznych i przyrodniczych. W zależności od potrzeb przewiduje się stosowanie przepławek, ramp kamiennych, bystrotoków oraz przebudowę istniejących urządzeń wodnych.
Renaturyzacja obejmie również starorzecza i jeziora
Program Wód Polskich nie ogranicza się wyłącznie do udrażniania koryt rzecznych.
Na Narwi planowane jest odtwarzanie połączeń pomiędzy głównym nurtem rzeki a starorzeczami. Takie działania mogą poprawiać warunki siedliskowe, wspierać różnorodność biologiczną i zwiększać naturalne możliwości retencjonowania wody.
W Krakowie przygotowywane jest przedsięwzięcie dotyczące Dłubni, na odcinku od zbiornika Zesławice do ujścia do Wisły. Zakres przygotowań obejmuje poprawę warunków geomorfologicznych koryta oraz opracowanie koncepcji renaturyzacji.
W planach znalazło się także jezioro Jamno, gdzie przewidziano zasilanie zachodniej części zbiornika wodami morskimi w celu poprawy warunków środowiskowych.
Renaturyzacja a gospodarka wodna i ochrona przed suszą
Przywracanie naturalnych funkcji rzek ma znaczenie nie tylko dla ochrony przyrody, lecz także dla gospodarki wodnej.
Odtwarzanie terenów zalewowych, starorzeczy i mokradeł może zwiększać zdolność zlewni do zatrzymywania wody. W odpowiednich warunkach działania takie mogą wspierać ograniczanie skutków suszy oraz zmniejszać negatywne konsekwencje intensywnych opadów.
Z perspektywy zarządzania zasobami wodnymi istotne jest również pogodzenie celów środowiskowych z funkcjonowaniem istniejącej infrastruktury hydrotechnicznej.
Przebudowa jazów, progów i innych urządzeń wodnych wymaga uwzględnienia zarówno potrzeb ekosystemów, jak i bezpieczeństwa przeciwpowodziowego oraz dotychczasowych funkcji tych obiektów.
Dodatkowe 500 mln zł z funduszy europejskich
Inwestycje finansowane z budżetu państwa nie są jedynymi przedsięwzięciami renaturyzacyjnymi prowadzonymi przez Wody Polskie.
Instytucja realizuje równolegle dziewięć projektów o łącznej wartości ponad 500 mln zł, finansowanych ze środków europejskich. Obejmują one m.in. odtwarzanie mokradeł, przywracanie ciągłości ekologicznej cieków oraz działania zwiększające odporność ekosystemów wodnych na zmiany klimatu.
Oznacza to, że wartość przedsięwzięć wskazanych w obu grupach przekracza łącznie 652 mln zł, przy czym projekty znajdują się na różnych etapach realizacji i przygotowania.
Wody Polskie zapowiadają również starania o pozyskanie kolejnych środków na renaturyzację rzek i poprawę retencji w ich zlewniach.
Nowy kierunek inwestycji w gospodarce wodnej
Zapowiadane przedsięwzięcia pokazują rosnące znaczenie rozwiązań opartych na naturalnych procesach w gospodarowaniu wodami.
Obok tradycyjnych inwestycji hydrotechnicznych coraz większą rolę odgrywają działania związane z odtwarzaniem siedlisk, udrażnianiem korytarzy ekologicznych oraz przywracaniem rzekom przestrzeni do naturalnego funkcjonowania.
Dla sektora gospodarki wodnej istotne będzie przełożenie tych założeń na konkretne rozwiązania projektowe, harmonogramy i efekty środowiskowe.
Na obecnym etapie większość zadań finansowanych z budżetu państwa pozostaje w przygotowaniu. Ich rzeczywisty wpływ na stan wód, retencję i funkcjonowanie ekosystemów będzie można ocenić po realizacji inwestycji oraz przeprowadzeniu odpowiedniego monitoringu.
Źródło: Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie, komunikat z 3 listopada 2026 r. Opracowanie redakcyjne: Wodociagowiec.pl.
